Recensie
NPO Start-serie 'Cruijff': je ziet het of je ziet het niet
Intrigerende docuserie probeert niet alleen inhoudelijk, maar ook qua vorm het genie Cruijff te benaderen.
Regie: Sam Blair | Afleveringen: 4 | Speelduur: 46-54 minuten | Jaar: 2026
Het zal toeval zijn: het verschijnen van de docuserie Cruijff valt naadloos samen met het recente instappen van Jordi Cruijff als technisch directeur bij Ajax. Dat de afleveringen ook nog eens uitkomen in het tiende sterfjaar van Nederlands grootste voetballegende, is dan weer duidelijk zo gepland. Met het hectische, zinnenprikkelende resultaat kiezen de makers niet voor de weg van de minste weerstand. Voor een productie die wordt verspreid via de publieke omroep is de serie opvallend uitgesproken gestileerd.
Cruijff neemt het verdrietige overlijden van 'Nummer Veertien' in 2016 als uitgangspunt voor een terugblik die decennia bestrijkt. Van zijn gloriejaren bij Ajax, waarmee de spelmaker driemaal de Europacup I won, gaat het naar zijn Messias-achtige onthaal bij FC Barcelona en zijn tweede voetballeven in de Verenigde Staten, terug bij Ajax en uiteindelijk ook bij aartsrivaal Feyenoord. Cruijffs verdere carrièrepad als eigengereide trainer-coach en zijn invloeden op andere trainers en spelers worden niet gemist.
Cruijff op handen dragen is iets anders dan zijn visie begrijpen. Geholpen door een schare aan voetbalcoryfeeën – van de altijd markante Jan Mulder tot latere iconen als Ruud Gullit en Dennis Bergkamp – en voor het eerst door Cruijffs familie proberen de makers meer te brengen dan een respectvol eerbetoon. De draaiende klokradartjes die elke aflevering de letters van Cruijffs naam vormen, geven hier uitdrukking aan. "Je ziet het of je ziet het niet", klinkt de stem van de begenadigde creatieveling. Cruijff stond op het veld nooit stil, en dus staat de docu dat ook niet.
Vooral in de eerste aflevering is het wennen aan de drukke, dynamische vorm waarin Cruijff is gegoten. Gezette quotes en gesprekken van een toen al zieke Cruijff met een vertrouweling worden afgespeeld en verbeeld met grote letters tegen een gekleurde achtergrond. Begeleidende interview- en archieffragmenten worden voortgestuwd door prominent aanwezige muziek. Geen wonder als je weet dat de voornaamste producent van Netflix-hit Formula 1: Drive to Survive zijn stempel op het project drukte.
Met name de muziekkeuzes laten hier en daar te wensen over, maar het betekent nog niet dat de afleveringen daadwerkelijk in chaos vervallen. Sterker nog, het is merkbaar dat de makers hebben gezocht naar een vertelritme dat past bij de speelstijl van Nederlands grootste voetballer ooit: almaar kijkend, almaar scannend, zoekend naar oplossingen die anderen niet zagen. Niet elke montage-ingreep werkt. Maar als een beeldende benadering van het enigma-Cruijff komt de veelal onrustige docu misschien wel beter uit de verf dan een meer belegen stoet van wedstrijdfragmenten en pratende gezichten zou hebben gedaan.
Het is niet zo dat de makers de geïnterviewden woorden in de mond leggen, en toch schijnt er in de analyse van Cruijffs grote invloed een duidelijke stellingname door: als wij beter konden omgaan met onze helden, had het Nederlands Elftal grotere successen kunnen vieren. Niet voor niets is een Spanjaard die Cruijff adoreerde en zijn inzichten adopteerde (huidig Manchester City-trainer Josep Guardiola) een van de eersten die prominent in de serie aan het woord komt.
Voor de chauvinistisch ingestelde kijker zal het pijn doen om geconfronteerd te worden met zorgvuldig uitgekozen fragmenten van de verloren WK-finale van 2010. Onder leiding van Cruijff-adept Xavi Hernandéz (oud-speler en inmiddels ook oud-trainer van FC Barcelona) wordt Oranje van het kastje naar de muur getikt, tot die ene bekeken pass van de middenvelder het Nederlandse lot verzegelde. Het meest schrijnend is nog een opmerking van FC Barcelona-voorzitter Joan Laporta: "Het was Johan die daar wereldkampioen werd". Zijn we er dan toch ingetuind?
Het zal toeval zijn: het verschijnen van de docuserie Cruijff valt naadloos samen met het recente instappen van Jordi Cruijff als technisch directeur bij Ajax. Dat de afleveringen ook nog eens uitkomen in het tiende sterfjaar van Nederlands grootste voetballegende, is dan weer duidelijk zo gepland. Met het hectische, zinnenprikkelende resultaat kiezen de makers niet voor de weg van de minste weerstand. Voor een productie die wordt verspreid via de publieke omroep is de serie opvallend uitgesproken gestileerd.
Cruijff neemt het verdrietige overlijden van 'Nummer Veertien' in 2016 als uitgangspunt voor een terugblik die decennia bestrijkt. Van zijn gloriejaren bij Ajax, waarmee de spelmaker driemaal de Europacup I won, gaat het naar zijn Messias-achtige onthaal bij FC Barcelona en zijn tweede voetballeven in de Verenigde Staten, terug bij Ajax en uiteindelijk ook bij aartsrivaal Feyenoord. Cruijffs verdere carrièrepad als eigengereide trainer-coach en zijn invloeden op andere trainers en spelers worden niet gemist.
Cruijff op handen dragen is iets anders dan zijn visie begrijpen. Geholpen door een schare aan voetbalcoryfeeën – van de altijd markante Jan Mulder tot latere iconen als Ruud Gullit en Dennis Bergkamp – en voor het eerst door Cruijffs familie proberen de makers meer te brengen dan een respectvol eerbetoon. De draaiende klokradartjes die elke aflevering de letters van Cruijffs naam vormen, geven hier uitdrukking aan. "Je ziet het of je ziet het niet", klinkt de stem van de begenadigde creatieveling. Cruijff stond op het veld nooit stil, en dus staat de docu dat ook niet.
Vooral in de eerste aflevering is het wennen aan de drukke, dynamische vorm waarin Cruijff is gegoten. Gezette quotes en gesprekken van een toen al zieke Cruijff met een vertrouweling worden afgespeeld en verbeeld met grote letters tegen een gekleurde achtergrond. Begeleidende interview- en archieffragmenten worden voortgestuwd door prominent aanwezige muziek. Geen wonder als je weet dat de voornaamste producent van Netflix-hit Formula 1: Drive to Survive zijn stempel op het project drukte.
Met name de muziekkeuzes laten hier en daar te wensen over, maar het betekent nog niet dat de afleveringen daadwerkelijk in chaos vervallen. Sterker nog, het is merkbaar dat de makers hebben gezocht naar een vertelritme dat past bij de speelstijl van Nederlands grootste voetballer ooit: almaar kijkend, almaar scannend, zoekend naar oplossingen die anderen niet zagen. Niet elke montage-ingreep werkt. Maar als een beeldende benadering van het enigma-Cruijff komt de veelal onrustige docu misschien wel beter uit de verf dan een meer belegen stoet van wedstrijdfragmenten en pratende gezichten zou hebben gedaan.
Het is niet zo dat de makers de geïnterviewden woorden in de mond leggen, en toch schijnt er in de analyse van Cruijffs grote invloed een duidelijke stellingname door: als wij beter konden omgaan met onze helden, had het Nederlands Elftal grotere successen kunnen vieren. Niet voor niets is een Spanjaard die Cruijff adoreerde en zijn inzichten adopteerde (huidig Manchester City-trainer Josep Guardiola) een van de eersten die prominent in de serie aan het woord komt.
Voor de chauvinistisch ingestelde kijker zal het pijn doen om geconfronteerd te worden met zorgvuldig uitgekozen fragmenten van de verloren WK-finale van 2010. Onder leiding van Cruijff-adept Xavi Hernandéz (oud-speler en inmiddels ook oud-trainer van FC Barcelona) wordt Oranje van het kastje naar de muur getikt, tot die ene bekeken pass van de middenvelder het Nederlandse lot verzegelde. Het meest schrijnend is nog een opmerking van FC Barcelona-voorzitter Joan Laporta: "Het was Johan die daar wereldkampioen werd". Zijn we er dan toch ingetuind?
